(0041)   Leave a comment

 

Asse-poester   (:)  Jiske-pûster   (deel 2)

 

Essentieel  voor  hoe  het  taal-historise  belang  van  het  nieuw-fries  is  te  beoordelen  ten-opzichte  van  de  andere  “germaanse  talen”  is  te  weten  hoe  het  deze  taal  is  vergaan  in  de  loop  der  eeuwen .  

¿  Heeft  zij  sterke  veranderingen  ondergaan  (?)  of  heeft  zij  (relatief)  “ongeschonden”  de  eeuwen  kunnen  trotseren  (?) .  

Aller-eerst [:]  geen  enkele  taal  kan  de  tijd  “onaangedaan”  doorstaan  //  want  gelijk  een  mensen-leven  “is  zij  op  drift”  ( varende  op  de  golven  der  tijd ) .  Niet  voor  niks  heeft  men  de  “geschiedenis  der  talen”  wel  willen  voorstellen  als  een  stam-boom [:]  de  ene  brengt  het  andere  voort .  

Verders  verdient  opmerking ,  dat  het  gesproken  Fries  al  in  de  16-de  eeuw  danig  in  de  verdrukking  kwam .   In  de  woorden  van  RH  Bremmer  Jr. [:}

«  Ook  het  gesproken  Fries  boette  in  Fryslân  aan  belang  in  en  werd  in  de  loop  van  de  zestiende  eeuw  meer  en  meer  een  taal  van  het  platteland ;  het  heette  daarom  ook  wel  Landsfries  of  Boerenfries .  »

[  → https://www.fryske-akademy.nl/nl/kennis-en-samenleving/tijdschrift-it-beaken/it-beaken-jaargang-74-2012/ ] < artikel  bz. 123-149 >

Nu  is  dat  oordeel  over  het  [nieuw-]fries  in-zoverre  onjuist ,  dat  het  altijd  al  (- in  meer  of  mindere  mate -)  een  “plattelands-taal”  is  geweest [:]  de  friese  steden  zijn  minder   tot  ontwikkeling  gekomen  dan  de  hollandse (-  zeker  in  vergelijking  tot  Amsterdam -) .

Maar  daarmee  is  niet  gezegd ,  dat  de  “friese  taal”  zonder  belang  is  voor  de  taal-geschiedenis  binnen  Nederland .  Met-name  om  kennis  te  vergaren  over  welke  taal  ( of  talen )  er  in  de  kust-streken  ooit  werd(en)  gesproken  //  kan  men  niet  om  het  [nieuw-]fries  heen .

Vanuit  dat  perspectief  is  het  een  schande ,  dat  “het  Fries”  (– en  haar  taal-historise  aspecten –)  niet  meer  aan  een  hollandse  universiteit  wordt  gedoceerd  (–  nog-wel  in  Groningen –) .  

We  duiken  de  historie  in  van  het  friese  woord  jiske  (- welke  niet  in  het  “Altfriesisches  Wörterbuch”  voorkomt -) .    HTJ  Miedema  heeft  in  de  kartotheek  van  het  Fries  Instituut  ( univ. Groningen )  verschillende  oude  optekeningen  voor  het  woord  [ uit  originele  oor-konden  en  de  Sne(e)ker  reces-boeken ]   gevonden  ( Naamkunde  19  (1987) :  108 ) [:]  (– ik  vermeld  hier  alleen  de  oudsten –)  

1467  eeska ;  1492  eeska ;  1493  eeska ;  1507  eeska ;  1516  eeske .  

Opmerkelijk  is  de  constante  spelling .   In  de  16-de  eeuw  zien  we  echter  een  enorme  verscheidenheid  aan  spellings-vormen  verschijnen ,  waarna  Miedema  verder-redenerend  de  volgende  hypo-these  opstelt [:]

«  Op  grond  van  deze  vormen  mogen  we  veronderstellen  dat  de  gerekte  stamklinker  ee  hier  in  de  16de  eeuw  overging  in  een  diftongische  ie ,  die  vermoedelijk  pas  na  Gysbert  Japicx  werd  ‘gebroken’  tot  de  stijgende  tweeklank  van  jiske . »  (  ‘breking’  =  accent-wisseling  in  de  diftongen ) .

Dat  ee  voor  een  gerekte  stam-klinker  staat ,  is  geredeneerd  vanuit  onze  huidige  [spellings-]conventie   //  maar  (¿)  gold  dat ook  voor  de  15-de  eeuw ?   Ik  heb  zo  mijn  twijfels  over  die  “gerekte  stam-klinker”  ee .   ¿  Zou  die  [friese]  spelling  misschien  niet  gestaan  hebben  kunnen  voor  een  diftong  (?) [:]  waarbij  de  verschillende  klanken  e  (    )  in  elkaar  kunnen  overgaan  door  een  glij-klank  -j-  (-  die  niet  geschreven  werd  //  maar  wel  geïmpliceerd  werd  [:]  e j e. -) ?

mede  in-acht  genomen  de  consistente  spelling  van  vroege  friese teksten    //  want  [ bij-voorbeeld ]  zowel  in  Friesland  als-ook  in Zeeland  wordt  ee    ( water )   op  dezelfde  manier  geschreven ,  welk woord  sterk  contrasteert  met  haar  “frankise”  tegen-strever   aa   ( water )   (-  dat  ee  <  aqua  zou  zijn  ontstaan  is  een  vòòr-oordeel  ( neutraler gesteld [:]  een  hypo-these )  die  niet  bewezen  is  en  bovendien  onjuist zal  blijken  te  zijn -) .   Het  oorspronkelijk  diftongise  karakter  van  ee valt  af  te  leiden  uit  de  “corresponder”  in  Noord-Holland [:]  ij  <  ije [:] daar  was  aa  niet  “inheems”  (-  maar  van  frankise  origine  -)  //  terwijl  het  “eigen”[like] woord  voor  ( water )  in  deze  contreien  afkomstig  moet  zijn  uit  het  sub-stratum  [:]  ij(e)  (:)  eg(e) ,  welke  -g-  misschien  ook  bewaard  is  gebleven  in  de  naam  voor  de  stroom-geul  die  naar  de  aanleg-steiger  van  de  veer-dienst  op  het  ei-land  (!)  Schiermonnik-oog  leidt [:]  Groote  Siege .   Het  zou  zelfs  heel  goed  kunnen  zijn  dat  in  deze  naam  de  ( tot-nu-toe )  oudst-bekende  [relatief-]originele  woord   voor  ( water )  bewaard  is   gebleven  (- ongeschonden  de  eeuwen  door –)  [:]  siege  >  ijge / ege  >  ije  / ee .

Hoe-’t-ook-zij [:]  die  schrijf-wijze  van  de  (historise)  ee-  van  eeska  zou  best-wel-’ns  op  een  oorspronkelijke  diftong-klank  kunnen  duiden .  En  als-dan  is  het  aannemelijk ,  dat  er  in  deze  diftong  een  ( historise )  consonant-klank  schuil-gaat  die  als  corresponder  van  de  “hittitise  h”  beschouwd  mag  worden .

¿  Waar  is  Asse-poester  gebleven ?  

Advertisements

Posted September 12, 2016 by arvteg in Uncategorized

Tagged with , , , , , , , , , , , , , , ,

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: