(0039)   Leave a comment

 

Het  frizoonse  sub-straat  in  Noord-Holland [:]   luttik  (deel 3)

 

Aangezien  het  woord  luttik  niet  in  het   “standaard-nederlands”  is  opgenomen  en  het  heeft  moeten  afleggen  tegen  klein  (- dus  niet  de  status  heeft  bereikt  van  algemeen-aanvaard  te  zijn  geworden -)  //  is  er  prima-facie  een  vermoeden  dat  luttik  uit  een  [-  binnen  die  relative  verhouding -]   oudere  (en  andere)  taal  afkomstig  is  (-  oftewel [:]  uit een  sub-stratum  -) ;  dus  uit  een  onder-liggende  taal ,  die  vanuit  historisch  perspectief  aan  een  gegeven (heersende)  taal  is  vooraf-gegaan .   Op-zich  hoeft  die  historise  taal-laag  helemaal  niets  met  de  latere  (vigerende)  taal  te  maken  hebben  ( er-aan  gerelateerd  zijn )  //  behalve  naar  haar  aard /  dē  naturā  [:]  beide  moeten  gesproken  zijn  geweest  (- zijn  talen-où-tout-se-tient -) .  

Deze  “dis-continue  natuur”  van  een  sub-stratum  wordt  lang  niet  altijd  onderkend  //  maar  vloeit  voort uit  haar  wezen [:]   zij  kan  slechts  gedetecteerd  worden  door  haar  eigenheid ,  haar  afwijkende  aparte karakter  (- van  de  [standaard]-taal -) ,  de  anomalie  [ die  een  patroon  door-breekt  (- //  maar  zelf  ook-weer  onderdeel  moet   zijn  van  een  “patroon” /  een  specifik   taal (!) –)  ] .

Het  is  dan-ook  een  andere  taal   waar  aansluiting  bij  gezocht  moet  worden  om  die  substraat-taal  te  kunnen  definiëren  (bepalen)  (- en  te  leren  begrijpen -) .

De  gelijkenis  van  het  woord  luttik   met  het  “oud-friese”  litik  en  de  opmerking  van  Kiliaan ,  dat  luttick  als  “een  fries  woord”  is  op  te  vatten  //  helpt  ons  te  doorzien ,  dat  de  geografise  namen   op  een  substratum  duiden  en  terug-grijpen  naar  een  situatie ,   die  niet  meer  reëel  ( voor-handen )  is  //  en  waar  de  [geografise]  naam  slechts  de  herinnering  eraan  terug-roept  (-  en  uit  dien  hoofde  de  realiteit  voort-zet -) .  

Hierdoor  valt  ook  te  begrijpen ,  dat  onderzoek  naar  een  sub-stratum  ertoe  kan  lijden ,  dat  (- bij-voor-beeld -)  de  laryngaal-theorie  onhoudbaar  (zal  blijken /)  blijkt  te  zijn .

Merk  verder  op ,  dat  de  criteria  die  Van  Bree  aanlegt  om  van  een  “sub-stratum”  te  spreken  sterk  gekleurd  zijn  en  eigenlijk  zelfs  ondeugdelijk  zijn [:]

«  ze [ deze  verschijnselen ]  representeren   geen  oudere  ontwikelingsstadia ,  in  welk  geval  zowel  N   [ = naburige taal ]  als  een  deel  van  L  [ = een  (gegeven)  taal ]   een  ouder  element  kunnen  hebben ;   het  gaat  dus om  vernieuwingen . »

Juist  niet (!) .

Maar  hier  doet  zich  het  probleem  voor [:]  (¿)  over  welk  verschijnsel  hebben  wij  het  hier (?) .   In  zijn  bijdrage  aan  dat  Leidse  symposium  gaat  Van  Bree  meer  in  op  het  fenomeen  substraat-werking  en probeert  vandaar-uit  te  beredeneren  of  er  een  sub-stratum  is  geweest  dan  een  bewijs-krachtige  redenering  op  te  zetten  waaruit  geconstateerd  kan  worden  dat  er  werkelijk  een  sub-stratum  bestaan heeft .   Zijn  methodologise  aanpak  ( “pijnbank” )  doet  zeer  //  omdat  – hoewel  er  zeer  kundige  zaken  in staan –   de  aanwezigheid  van  een  substratum  er  niet  mee  uit  de  verf  komt  (- doordat  er   uitgegaan wordt  van  verkeerde  criteria -) [:]  een  sub-stratum  moet  per  definitie  een  oudere  ontwikelings-fase representeren  dan  welke   de  (over-)heersende  (huidige)  taal  biedt .  

Het  volgende  kaartje  maakt  het  aanschouwelijk .   Luttik  is  niet  een  woord  dat  in  het  standaard-nederlands  is  opgenomen .   De  hele  rits  plaats-namen  waarin  dit  woord-element  voorkomt  is  slechts verklaarbaar  als  aangenomen  wordt  dat  zij  overgeleverd  zijn  uit  een  oudere  taal-fase  èn  oorspronkelijk toebehoren  aan  een  andere  taal .

2016-p07-noord-holland-lutje-010

basis-kaart   [ → https://commons.wikimedia.org/wiki/File:2016-P07-Noord-Holland.jpg ]

Opmerkingen  bij  de  aangegeven  plaatsen / plaats-namen [:]

Natuurlijk  zou  ik  hier  ook  de  historise  [naams-]ontwikkeling  van  de  betreffende  plaatsen  moeten  nagaan // maar  heb  dit  achterwege  gelaten   [:]  zij  dienen  slechts  om  een  indruk  te  geven  van   – wat  ik  noem –  het  frizoonse  substraat .

Lutje-broek  staat  natuurlijk  in  contrast  met  Grote-broek .

Luttik-Oosthuizen  is  de  vroegere  naam  voor  het  huidige  Oosthuizen  en  contrasteert  met  Grosthuizen .

Luttik  Oudorp  is  thans  de  naam  voor  een  straat / gracht  in  Alkmaar .  De  plaats  Oudorp  ligt  meer  naar het oosten .

Lutke-drecht  is  de  oudere  naam  voor   Avenhorn .

Luttik  Cie  is  een  straat-naam  in  Heemskerk ,  genoemd  naar  een  stroompje  met  dezelfde  naam .

Luttike  Rijn  staat  niet  op  de  kaart [:]  het  is  een  andere  bedding  van  de  Rijn  “boven-langs”  Koude-kerk ( aan  de  Rijn ) .

 

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: