Archive for September 2016

(0042)   Leave a comment

Asse-poester   (:)   Jiske-pûster    (deel 3)

Intrigerend  aan  die  vraag  naar  (¿)  waarom  Asse-poester  geen  Asse-poetster  heet (?)  is ,  dat  het  iets  duidelijk  maakt ,  dat  wij  “vergeten”  zijn  [:]   in  de  naam  voor  Asse-poester  is  een  woord  bewaard  gebleven ,  dat  in  de  standaard-taal  verdwenen  is  //  of  althans  niet  meer  begrepen  wordt [:]  poesten  [  →  http://etymologiebank.nl/trefwoord/poesten  ] .

Zelfs   de  beantwoorder  van  de  vraag  ( op  het  Meertens-instituut )  durft  niet  zeker  te  zijn  ,  dat  in  de  naam  Asse-poester  dit  werk-woord  verwerkt  zit (!) .

Hij  had  ook  kunnen  verwijzen  naar [:]  

[  →  http://etymologiebank.nl/trefwoord/assepoester  ]

Nu  staat  daar ,  dat  er  in  het  vuur  geblazen  werd  om  “naar  nog  onverbrande  kooltjes  te  zoeken” .   Dat  lijkt  mij  niet  zo  zinnig  als  het  de  bedoeling  is  dat  het  vuur  uitgaat .   Eer  zal  het  ertoe  gediend  hebben  om  het  vuur(tje)  brandende  te  houden .  

Te-recht  wordt  er  bij  de  behandeling  van  de  oorsprong  van  het  woord  Asse-poester  { zie  boven-staand  web-adres ]  geconcludeerd ,  dat  « er  dus  geen  verband  met  het  werkwoord  poetsen  [is]  ,  zoals  men  wel  pseudo-etymologisch  meent  te  verklaren  op  grond  van  het  dagelijks  werk  van  Assepoester  in  het  gelijknamige  sprookje .  » .

Op  grond  daar-van  zou  ik  er  zelfs  van  willen  uitgaan  dat  alle  sprookjes  waarin  Asse-poester  de  naam  Asse-poetster  draagt  niet  oorspronkelijk  zijn  ;  of  ten-minste  een   her-interpretatie   hebben  ondergaan  om  het  “bij  de  tijd  te  brengen” .   En  vraag  ik  mij  tegelijker-tijd  af  [:]  over-al  waar  zij  Asse-poester  heet  //  (¿) hebben  zulke  versies  soms  ouder  vertel-materiaal  bewaard  dan  de  algemeen-verspreide  Cendrillon / Cinderella ? Overigens ,  het  is  aller-minst  “vanzelf-sprekend” ,  dat  de  italiaanse  Cenerentola  haar  naam  aan  de  franse  taal  dankt  (-  zoals  Theo  Meeder  stelt [:]  “is  ontleend” -) ,  met-name  ook  omdat  Giam-battista  Basile  ( 1566 / 1575  ~  1632 )   La  Cenerentola  al  “kende” ,  toen  Charles  Perrault  ( 1628 ~ 1703 )  de  leeftijd  bereikt  had  waar  sprookjes  [vertellen ]  het  nog  goed  doen .

Ik  ben  nu  benieuwd  hoe  die  naam  Asse-poester  in  de  [nederlands-talige]  wereld  is  gekomen [:]  ¿  deden  er  al  vergelijkbare  sprookjes  de  ronde  in  de  Republiek  der  7  Vereenigde  Nederlanden  (  die  een  oudere  herkomst  hebben ,  waarin  Asse-poester  “het  vuur  brandende  moest  houden”  of  is  deze  naam  ( en  het  sprookje )  in  deze  streken  pas  bekend  geworden ,  nà  de  versies  van  Perrault  en  Basile ?

En  hoop  dat  deze  vervolg-vraag  een  boost  geeft  aan  het  onderzoek  hiernaar .  (- ja ,  het  engels  is  nooit  ver  weg  [:]  en  (¿)  waarom  heeft  men  daar  dan  de  naam  Cinderella  gekozen ? -) .

Advertisements

(0041)   Leave a comment

 

Asse-poester   (:)  Jiske-pûster   (deel 2)

 

Essentieel  voor  hoe  het  taal-historise  belang  van  het  nieuw-fries  is  te  beoordelen  ten-opzichte  van  de  andere  “germaanse  talen”  is  te  weten  hoe  het  deze  taal  is  vergaan  in  de  loop  der  eeuwen .  

¿  Heeft  zij  sterke  veranderingen  ondergaan  (?)  of  heeft  zij  (relatief)  “ongeschonden”  de  eeuwen  kunnen  trotseren  (?) .  

Aller-eerst [:]  geen  enkele  taal  kan  de  tijd  “onaangedaan”  doorstaan  //  want  gelijk  een  mensen-leven  “is  zij  op  drift”  ( varende  op  de  golven  der  tijd ) .  Niet  voor  niks  heeft  men  de  “geschiedenis  der  talen”  wel  willen  voorstellen  als  een  stam-boom [:]  de  ene  brengt  het  andere  voort .  

Verders  verdient  opmerking ,  dat  het  gesproken  Fries  al  in  de  16-de  eeuw  danig  in  de  verdrukking  kwam .   In  de  woorden  van  RH  Bremmer  Jr. [:}

«  Ook  het  gesproken  Fries  boette  in  Fryslân  aan  belang  in  en  werd  in  de  loop  van  de  zestiende  eeuw  meer  en  meer  een  taal  van  het  platteland ;  het  heette  daarom  ook  wel  Landsfries  of  Boerenfries .  »

[  → https://www.fryske-akademy.nl/nl/kennis-en-samenleving/tijdschrift-it-beaken/it-beaken-jaargang-74-2012/ ] < artikel  bz. 123-149 >

Nu  is  dat  oordeel  over  het  [nieuw-]fries  in-zoverre  onjuist ,  dat  het  altijd  al  (- in  meer  of  mindere  mate -)  een  “plattelands-taal”  is  geweest [:]  de  friese  steden  zijn  minder   tot  ontwikkeling  gekomen  dan  de  hollandse (-  zeker  in  vergelijking  tot  Amsterdam -) .

Maar  daarmee  is  niet  gezegd ,  dat  de  “friese  taal”  zonder  belang  is  voor  de  taal-geschiedenis  binnen  Nederland .  Met-name  om  kennis  te  vergaren  over  welke  taal  ( of  talen )  er  in  de  kust-streken  ooit  werd(en)  gesproken  //  kan  men  niet  om  het  [nieuw-]fries  heen .

Vanuit  dat  perspectief  is  het  een  schande ,  dat  “het  Fries”  (– en  haar  taal-historise  aspecten –)  niet  meer  aan  een  hollandse  universiteit  wordt  gedoceerd  (–  nog-wel  in  Groningen –) .  

We  duiken  de  historie  in  van  het  friese  woord  jiske  (- welke  niet  in  het  “Altfriesisches  Wörterbuch”  voorkomt -) .    HTJ  Miedema  heeft  in  de  kartotheek  van  het  Fries  Instituut  ( univ. Groningen )  verschillende  oude  optekeningen  voor  het  woord  [ uit  originele  oor-konden  en  de  Sne(e)ker  reces-boeken ]   gevonden  ( Naamkunde  19  (1987) :  108 ) [:]  (– ik  vermeld  hier  alleen  de  oudsten –)  

1467  eeska ;  1492  eeska ;  1493  eeska ;  1507  eeska ;  1516  eeske .  

Opmerkelijk  is  de  constante  spelling .   In  de  16-de  eeuw  zien  we  echter  een  enorme  verscheidenheid  aan  spellings-vormen  verschijnen ,  waarna  Miedema  verder-redenerend  de  volgende  hypo-these  opstelt [:]

«  Op  grond  van  deze  vormen  mogen  we  veronderstellen  dat  de  gerekte  stamklinker  ee  hier  in  de  16de  eeuw  overging  in  een  diftongische  ie ,  die  vermoedelijk  pas  na  Gysbert  Japicx  werd  ‘gebroken’  tot  de  stijgende  tweeklank  van  jiske . »  (  ‘breking’  =  accent-wisseling  in  de  diftongen ) .

Dat  ee  voor  een  gerekte  stam-klinker  staat ,  is  geredeneerd  vanuit  onze  huidige  [spellings-]conventie   //  maar  (¿)  gold  dat ook  voor  de  15-de  eeuw ?   Ik  heb  zo  mijn  twijfels  over  die  “gerekte  stam-klinker”  ee .   ¿  Zou  die  [friese]  spelling  misschien  niet  gestaan  hebben  kunnen  voor  een  diftong  (?) [:]  waarbij  de  verschillende  klanken  e  (    )  in  elkaar  kunnen  overgaan  door  een  glij-klank  -j-  (-  die  niet  geschreven  werd  //  maar  wel  geïmpliceerd  werd  [:]  e j e. -) ?

mede  in-acht  genomen  de  consistente  spelling  van  vroege  friese teksten    //  want  [ bij-voorbeeld ]  zowel  in  Friesland  als-ook  in Zeeland  wordt  ee    ( water )   op  dezelfde  manier  geschreven ,  welk woord  sterk  contrasteert  met  haar  “frankise”  tegen-strever   aa   ( water )   (-  dat  ee  <  aqua  zou  zijn  ontstaan  is  een  vòòr-oordeel  ( neutraler gesteld [:]  een  hypo-these )  die  niet  bewezen  is  en  bovendien  onjuist zal  blijken  te  zijn -) .   Het  oorspronkelijk  diftongise  karakter  van  ee valt  af  te  leiden  uit  de  “corresponder”  in  Noord-Holland [:]  ij  <  ije [:] daar  was  aa  niet  “inheems”  (-  maar  van  frankise  origine  -)  //  terwijl  het  “eigen”[like] woord  voor  ( water )  in  deze  contreien  afkomstig  moet  zijn  uit  het  sub-stratum  [:]  ij(e)  (:)  eg(e) ,  welke  -g-  misschien  ook  bewaard  is  gebleven  in  de  naam  voor  de  stroom-geul  die  naar  de  aanleg-steiger  van  de  veer-dienst  op  het  ei-land  (!)  Schiermonnik-oog  leidt [:]  Groote  Siege .   Het  zou  zelfs  heel  goed  kunnen  zijn  dat  in  deze  naam  de  ( tot-nu-toe )  oudst-bekende  [relatief-]originele  woord   voor  ( water )  bewaard  is   gebleven  (- ongeschonden  de  eeuwen  door –)  [:]  siege  >  ijge / ege  >  ije  / ee .

Hoe-’t-ook-zij [:]  die  schrijf-wijze  van  de  (historise)  ee-  van  eeska  zou  best-wel-’ns  op  een  oorspronkelijke  diftong-klank  kunnen  duiden .  En  als-dan  is  het  aannemelijk ,  dat  er  in  deze  diftong  een  ( historise )  consonant-klank  schuil-gaat  die  als  corresponder  van  de  “hittitise  h”  beschouwd  mag  worden .

¿  Waar  is  Asse-poester  gebleven ?  

Posted September 12, 2016 by arvteg in Uncategorized

Tagged with , , , , , , , , , , , , , , ,

(0040)   Leave a comment

 

De  status  van  het  frizoons  te-midden  van  de  overige  “germaanse”  talen  [:]

Asse-poester  (:)  Jiske-pûster .

 

Het  ant-woord  op   de  vraag  [:]   Waarom  heet  Assepoester  geen  Assepoetster (?)   in  “de  vraag  van  de  maand”  

[ → https://www.meertens.knaw.nl/cms/nl/nieuws-agenda/nieuwsbrief/vraag-van-de-maand/144868-vraag-van-oktober-2015-waarom-heet-assepoester-geen-assepoetster ]

//   leidde  mij  naar  een  interessant  fries  woord ,  dat  ik  niet  kende [:]   jiske   ( as ) .    Zò  interessant  zelfs ,  dat  dit  woord  alleen-al  de  indeling  in  de  “germaanse  talen”   – overdrachtelijk  gezegd –   “in  de  as  legt” .

Nu  is  het  zeer  omslachtig  om  eerst  uit  te  leggen  hoe  die  indeling  van  de  “germaanse  talen”  er-uit  ziet  om  dan  vervolgens  op  de  “eigen-zinnige  positie”  van  “het  fries”  te  wijzen ,  die  deze  indeling  onder-mijnt .

Die  taal-indeling  kan  met  èèn  fries  woord ,  namelijk  jiske ,  overhoop  gehaald  worden  in ’t  geval  dat  de  j-  uit  een  oudere   taal-fase   stamt  dan  “de  ermee  corresponderende  klank”  (-  àls  die  er  is  (!) -)   in  welk-andere  over-geleverde  “germaanse  taal” .   Als-dan  zou  die   j-  ouder  zijn  dan   bekend  uit  enig-andere  “germaanse  taal” .   Ergo  [:]   de  indeling  van  de  germaanse  talen  klopt  niet .   De  vraag  wordt  dan [:]  

¿  kan  aangetoond  worden  dan  die  j-  van  jiske   “[relatief]  ouder  is”  dan   de  corresponderende  klank   uit  welk-andere  “germaanse  taal” ?

Met  een  vluchtige  blik  in  de  etymologie-bank

[  →  http://etymologiebank.nl/trefwoord/as3  ]

is  meteen  te  zien ,  dat  geen-enkele  germaanse  taal  een  klank  behouden  heeft  die  als  tegen-hanger  ( “corresponder” )  aangemerkt  kan  worden .  [–  Toch  is  die  er  wel  //  maar  onzicht-baar  (- //  want  ongeschreven -)   en  nauwelijks  “hoorbaar” ,  welke  “klank”  als  een  restant  ( een  soort  “as” )  beschouwd  kan  worden  van  een  vol-waardige  klank [ + (klank) -letter ]   (!)  –] .  

De  enige  indo-europese  taal  met  een  an-laut  en  daarin  (direct)  te  vergelijken  is  met  het  “[nieuw-]fries”  is  het  hittitisch  (!)  [:]   hassa-     ( as ,  haard ) .   Neemt  men  in  ogen-schouw  waar  deze  taal  ooit  gesproken  werd  ( Midden-Turkije )  //  “klinkt”  dat  redelijk  bizar   (-  Hé  wat  grappig  [:]  Kül-tepe  betekent   ( as-heuvel ) -) .   Maar  vanuit  taal-historisch  en  “taal-vergelijkend”  perspectief  is  het  “voorstelbaar”  of  zelfs  “aannemelijk” .   Echter ,  het  “[nieuw-]fries”  wordt  niet  als  maat-gevend  voor  de  germaanse  talen  (-  en  op  die  talen  gebaseerde  “gemeenschappelijk  oudste  fase” ,  het   proto-germaans  -)  genomen .   Zie  bij-voorbeeld  het  etymon ,  dat  bij  Philippa  ( e.a. ) wordt  gereconstrueerd  [:]  pgm. [ = proto-germaans ]  askō- .

En  daar  zit  de  crux  van  de  vraag-stelling [:]  ¿  hoe  bewijs  je ,  dat  een  relatief  (zeer)  laat  overgeleverde  taal  [-  in-casu  het  fries -]   een  klank  bewaard  heeft  (-  eeuwen-door  (!) -)  die  een  “corresponder”   (-  een  even-waardige ,  vergelijkbare  klank -)  heeft  en  daarin  “overèèn-komt”  met  een  historisch-overgeleverde   zèèr  oude  taal   [ in-casu  het  hittitisch ] ?

( wordt  vervolgd )

Posted September 12, 2016 by arvteg in Uncategorized

Tagged with , , , , , , , , , ,

(0039)   Leave a comment

 

Het  frizoonse  sub-straat  in  Noord-Holland [:]   luttik  (deel 3)

 

Aangezien  het  woord  luttik  niet  in  het   “standaard-nederlands”  is  opgenomen  en  het  heeft  moeten  afleggen  tegen  klein  (- dus  niet  de  status  heeft  bereikt  van  algemeen-aanvaard  te  zijn  geworden -)  //  is  er  prima-facie  een  vermoeden  dat  luttik  uit  een  [-  binnen  die  relative  verhouding -]   oudere  (en  andere)  taal  afkomstig  is  (-  oftewel [:]  uit een  sub-stratum  -) ;  dus  uit  een  onder-liggende  taal ,  die  vanuit  historisch  perspectief  aan  een  gegeven (heersende)  taal  is  vooraf-gegaan .   Op-zich  hoeft  die  historise  taal-laag  helemaal  niets  met  de  latere  (vigerende)  taal  te  maken  hebben  ( er-aan  gerelateerd  zijn )  //  behalve  naar  haar  aard /  dē  naturā  [:]  beide  moeten  gesproken  zijn  geweest  (- zijn  talen-où-tout-se-tient -) .  

Deze  “dis-continue  natuur”  van  een  sub-stratum  wordt  lang  niet  altijd  onderkend  //  maar  vloeit  voort uit  haar  wezen [:]   zij  kan  slechts  gedetecteerd  worden  door  haar  eigenheid ,  haar  afwijkende  aparte karakter  (- van  de  [standaard]-taal -) ,  de  anomalie  [ die  een  patroon  door-breekt  (- //  maar  zelf  ook-weer  onderdeel  moet   zijn  van  een  “patroon” /  een  specifik   taal (!) –)  ] .

Het  is  dan-ook  een  andere  taal   waar  aansluiting  bij  gezocht  moet  worden  om  die  substraat-taal  te  kunnen  definiëren  (bepalen)  (- en  te  leren  begrijpen -) .

De  gelijkenis  van  het  woord  luttik   met  het  “oud-friese”  litik  en  de  opmerking  van  Kiliaan ,  dat  luttick  als  “een  fries  woord”  is  op  te  vatten  //  helpt  ons  te  doorzien ,  dat  de  geografise  namen   op  een  substratum  duiden  en  terug-grijpen  naar  een  situatie ,   die  niet  meer  reëel  ( voor-handen )  is  //  en  waar  de  [geografise]  naam  slechts  de  herinnering  eraan  terug-roept  (-  en  uit  dien  hoofde  de  realiteit  voort-zet -) .  

Hierdoor  valt  ook  te  begrijpen ,  dat  onderzoek  naar  een  sub-stratum  ertoe  kan  lijden ,  dat  (- bij-voor-beeld -)  de  laryngaal-theorie  onhoudbaar  (zal  blijken /)  blijkt  te  zijn .

Merk  verder  op ,  dat  de  criteria  die  Van  Bree  aanlegt  om  van  een  “sub-stratum”  te  spreken  sterk  gekleurd  zijn  en  eigenlijk  zelfs  ondeugdelijk  zijn [:]

«  ze [ deze  verschijnselen ]  representeren   geen  oudere  ontwikelingsstadia ,  in  welk  geval  zowel  N   [ = naburige taal ]  als  een  deel  van  L  [ = een  (gegeven)  taal ]   een  ouder  element  kunnen  hebben ;   het  gaat  dus om  vernieuwingen . »

Juist  niet (!) .

Maar  hier  doet  zich  het  probleem  voor [:]  (¿)  over  welk  verschijnsel  hebben  wij  het  hier (?) .   In  zijn  bijdrage  aan  dat  Leidse  symposium  gaat  Van  Bree  meer  in  op  het  fenomeen  substraat-werking  en probeert  vandaar-uit  te  beredeneren  of  er  een  sub-stratum  is  geweest  dan  een  bewijs-krachtige  redenering  op  te  zetten  waaruit  geconstateerd  kan  worden  dat  er  werkelijk  een  sub-stratum  bestaan heeft .   Zijn  methodologise  aanpak  ( “pijnbank” )  doet  zeer  //  omdat  – hoewel  er  zeer  kundige  zaken  in staan –   de  aanwezigheid  van  een  substratum  er  niet  mee  uit  de  verf  komt  (- doordat  er   uitgegaan wordt  van  verkeerde  criteria -) [:]  een  sub-stratum  moet  per  definitie  een  oudere  ontwikelings-fase representeren  dan  welke   de  (over-)heersende  (huidige)  taal  biedt .  

Het  volgende  kaartje  maakt  het  aanschouwelijk .   Luttik  is  niet  een  woord  dat  in  het  standaard-nederlands  is  opgenomen .   De  hele  rits  plaats-namen  waarin  dit  woord-element  voorkomt  is  slechts verklaarbaar  als  aangenomen  wordt  dat  zij  overgeleverd  zijn  uit  een  oudere  taal-fase  èn  oorspronkelijk toebehoren  aan  een  andere  taal .

2016-p07-noord-holland-lutje-010

basis-kaart   [ → https://commons.wikimedia.org/wiki/File:2016-P07-Noord-Holland.jpg ]

Opmerkingen  bij  de  aangegeven  plaatsen / plaats-namen [:]

Natuurlijk  zou  ik  hier  ook  de  historise  [naams-]ontwikkeling  van  de  betreffende  plaatsen  moeten  nagaan // maar  heb  dit  achterwege  gelaten   [:]  zij  dienen  slechts  om  een  indruk  te  geven  van   – wat  ik  noem –  het  frizoonse  substraat .

Lutje-broek  staat  natuurlijk  in  contrast  met  Grote-broek .

Luttik-Oosthuizen  is  de  vroegere  naam  voor  het  huidige  Oosthuizen  en  contrasteert  met  Grosthuizen .

Luttik  Oudorp  is  thans  de  naam  voor  een  straat / gracht  in  Alkmaar .  De  plaats  Oudorp  ligt  meer  naar het oosten .

Lutke-drecht  is  de  oudere  naam  voor   Avenhorn .

Luttik  Cie  is  een  straat-naam  in  Heemskerk ,  genoemd  naar  een  stroompje  met  dezelfde  naam .

Luttike  Rijn  staat  niet  op  de  kaart [:]  het  is  een  andere  bedding  van  de  Rijn  “boven-langs”  Koude-kerk ( aan  de  Rijn ) .

 

(0038)   Leave a comment

Het  frizoonse  substraat  in  Noord-Holland [:]   luttik   (deel 2)

¿  Hoe   stel   je   nu   vast , dat   er   ooit   een   andere   taal   (-  où-tout-se-tient ;   dat-wil-zegge   [:]  systematisch–samen-hangend -)   in   een   vroeger   tijd-perk   in   een   bepaald   gebied    werd   gesproken ?

In   die   vraag   zit   weer   een   andere   vraag   verborgen [:]   ¿  hoe   definieer   ik   of   herken   ik   die   “oudere  taal”   (-   die   zodanig   verschilt   van   een   nieuwere   taal ,   dat   zij   ook   echt   anders   is   en   “als   zodanig   te   herkennen   is” -)   ?

Een  kwestie  van  “taal-vergelijking”  èn  een  kwestie  van  gradatie .

En  misschien  een  dood-doener [:]   die  mensen  leven  niet  meer  //  dus  aan  hen  kunnen  we  [het]  niet  meer  vragen  hoe  hun  taal  geklonken  heeft .   Misschien  wel  helemaal  niet  “wel-luidend”  //  maar  slechts  gebaseerd  op  “oer-klanken  of  -driften” .

¿  Wie   zal   het   zeggen  ?

Daarnaast  is  (voor-lopig)  een  onoverkomelijk  probleem ,   dat  taal-kundigen  niet  expliciet  zijn  over  hun  gereconstrueerde   taal [:]

niet  enkel  een  gereconstrueerd  woord  dient  van  een  teken  voorzien  te  worden   (- waarvoor  [ het  teken ]  *   algemeen  gebruikt  wordt -)     (- om  aan  te  geven  dat  het  hier  een  gereconstrueerd  woord  betreft -)  //  maar  ook  de  “quasi-fictive”  taal  die  zij  reconstrueren .   Zij  spreken  vaak  in  absolute  zin  over   het  “west-germaans”  //  maar  in  feite  is  deze  niet   “in  feitelijke  zin”   overgeleverd   (–   //  maar  opgebouwd  uit  redeneringen  achter-af  op  basis  van  later-overgeleverde  talen  die  met-elkaar  zijn  vergeleken ,   welke  redeneringen  gericht  zijn  op  een  taal-stadium    terug-in-de-tijd –) .

Ik  bedien  mij  van  het  teken    om  aan  te  geven  dat  òòk  de  betreffende  ( erbij-horende )  taal  gereconstrueerd  is  / wordt .

We  krijgen  dan  bij-voorbeeld     frizoons   luttik   ( klein ) .

Het  woord   luttik   is  over-geleverd ;    dus  dat  betreft  geen  reconstructie .   Maar  wel  het  feit  dat  het  woord  “toegeschreven  wordt  aan  een  specifike  taal”   die  niet  meer   als-zodanig   bestaat  en  verschillend  is  van  een  nieuwere  (heden-daagse)  taal  en    – evenals  een  gereconstrueerd  woord –    “opgebouwd”  en  gereconstrueerd  wordt  op  redeneringen  achter-af  en  tevens  bedoeld  zijn  om  die  vroegere  ( historise)  taal-stadia  op  te  duikelen .

Dat    luttick   als  een  “fries  woord”  kan  worden  beschouwd  //  is  te  lezen  bij  Kiliaan  (Cornelis  van  Kiel)    in  zijn  Etymologicum   ( 1599 3 )    [:]

[ http://www.dbnl.org/tekst/kili001etym01_01/kili001etym01_01_0020.php ]

In  het  huidge  fries  echter  zegt  men  lyts(e)  voor  ( in-plaats )  ( klein )     

[[ met   de   kenmerkende   [ (anglo – )  [?]   fri(e)se]   assibilatie     (- k   >   [〈 ts 〉]   /    [〈 tz 〉] -) . ]]

Zo  heet  de  “kleine  zijl-roede”  nabij  Makkum   Lytse  Sylroede [:]

Clipboard01  ( kaart  deel  van  MAKKUM  )  LYTSE SYLROEDE

 uit-snede   van   [ → https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Gem-SudwestFryslan-OpenTopo.jpg ]

Voor   een  “oudere   fase”   in   het   fries   is   het   woord     litik     over-geleverd .

Zo   komt   het   voor   in   de   regelingen   van   « het  paijement  in  Westergae  lande ,   and   in   Aestergae  lande »   ( paijement   in  Wester-  en  Ooster-go ) .

Dat  begint  aldus [:]

/ bz. 97:/

«   In   nomine   Domini ,   Amen .     Wildi   hera   and   wrstaen ,   hu   thet   paijement   is   alhyr   in  Westergae   lande ,  and   in   Aestergae   lande .

¶   In   thet   aersta .     Thi   Fresca   sceld   is   x x x .   grata ,   fan   Staweren   to   Groninge   to ,   ende   ti  Groninga   sceld   is   i x .   grate ,   ende   qwaed   theth   teth   ti   sceld   is   x L i.   grate ,   ende   ti   grate   is  fior   scubben ,   iefta   fyff   Lyodera   panninghem .

¶   Item ,   dat   pund   is   sowen   graten   ur   al   deth   Land ,   beithe   in   Westergae   lande ,   and   in  Aestergae   lande .   Item ,   thet   graete   Collinch   pund   is   fior   sceldan ;   ende   in   da   boten   bi   wita panninghem ,   so   is   thet   Collinch   pund   xx.   grata .   Item ,   thi   scillinghe   is   ur   Westergae   land  and   ur   Asterga   land   sex   grate .

¶   Aestergae     litike   scillinghem   thi   is   x i j.   Lyodera   panninghem ,   thet   send   twene   grate   and  twene   Liordera   panninghem ,   thet   send   twene   grate   and   twene   Liordera   panninghem ,   ende   thi scillingh   in   da   bote   bi   ita   panninghum   thi   is véén   grata ,   and   meer   nath .

¶   < &c. >

Het   woord     litik(e)     komt   niet   over-èèn   met   het   woord   zoals   Kiliaan   het  friese   woord   voor     ( klein )   heeft  overgeleverd ;   vgl.    [ → http://www.dbnl.org/tekst/kili001etym01_01/kili001etym01_01_0020.php ]    s.v.   luttick .

In   zijn    Zaansche   volkstaal   (1897)   behandelt   GJ   Boekenoogen   ( 1868 ~ 1930 )     luttik     ( kolom  600 ) .   Hij  kende  het  alleen  in  de  uitdrukking [:]     dat   lijkt   luttig   ( dat   lijkt   weinig )  //  maar  merkt  op ,  dat  het  vroeger  ook  als  bij-voeglijk  naam-woord  in  gebruik  was [:]   ( klein )  en  voor-komt  in  de  geschriften  van  de  hollandse  dichters   Hildergaersberg  en  Potter  van  der  Loo .   Mits-dien  is  het  zeer  aannemelijk ,   dat  een  informant  uit  hollandse  streken  Kiliaan  op  de  betekenis  en  de  herkomst  van  dat  woord   ( fris. )   heeft  geattendeerd .

Kiliaan  geeft  ook  de   “engelse”  variant  op  [:]   litle   en  de  “saxise” [:]   lutke .   Dat  het  woord  lutke   [ echter ]  als  “saxisch”   is  te  beschouwen ,   berust  op  een  vergissing   //   want   lutke   zal  door  syncope   ( in-casu [:]   <   luttike )   zijn  ontstaan .    En  boven-dien  kende  het  “neder-saxise”  er  een  vergelijkbaar   ( maar  ander )   woord  voor  [:]   luttig   (- en  wij  nog  herkennen  in   piet-luttig -) .   Hiervan  een  voor-beeld  uit  een  oor-konde   van   1430   (- voor  hele  tekst ,   zie  verder-op -)   [:]

«   und   ander   guedt ,   van   wat   manier   dat   sy ,     luttigh   ofte   groot ,   wo   idt   beweglich   sy , dat   tho   Aurick   up   den   Slote    is ,    »

Even-wel  kon  je  deze  vorm   “luttig”   ook  in  de  zaan-landse  volks-taal  aantreffen

[ →   Boekenoogen ,   kol . 600 ,   s.v.   luttig [:]   « Thans  in  onbruik . »   en  voegt  er-aan  toe [:]   « Luttig   komt  ook  voor  bij  Starter  (…) .     Vgl.   Ofri.    littech   naast   litik . » ] .

Uit   lutke   kon  vervolgens  lutje  ontstaan ,   zodat  je  de  opèènvolging [:]     luttick(e)   >   lutke   > lutje  krijgt  //  terwijl  in  Friesland  de  ontwikkeling  als-volgt  verliep [:]     litik(e)   >   litke   >  lytse .

( wordt  vervolgd )

(0037)   Leave a comment

 

Het  frizoonse  substraat  in  Noord-Holland [:]   luttik

Op  basis  van  de  toponymie  is  uiterst  eenvoudig  vast  te  stellen ,  dat  er  in  Noord-Holland   (- //  maar  ook  verder  weg  (!) ,  hoewel  lastiger  om  aan  te  tonen -)   ooit  een  frizoonse  taal  gesproken  is  met  kenmerken  die  behoren  tot  “het  oudste  fries  (frizoons)”  dat  wij  nu  kennen .   Er  zijn  plaats-namen  die  met  hun  oudste  vermeldingen  direkt  aan-knopen  en  uit  te  leggen  zijn  met  dat  “oudste  fries” .   De  logise  denk-stap  is  dan [:]   dus  de  naam-gevers  ervan  spraken  frizoons .

Zo  geformuleerd  is  meteen  duidelijk ,  dat  er  een  discrepantie  zit   (- en  daarin  te  vergelijken  is  met  een  scheidings-wand -)   tussen  de  realiteit  van  een  [historisch ]  gesproken  taal  ( où-tout-se-tient )  en  losse  dis-jecte  (- verstrooid– liggende -)  plaatsen  met  ogen-schijnlik   random   optekeningen  uit  historise   bronnen  van  diverse  pluimage .

De  samen-hang  met  een  ooit  historisch  gesproken  taal  is  daarmee  problematiser  dan  je   prima-facie   zou  verwachten  ( “werkelijk  ziet”)   (– //  want  die  vreemde  namen  passen  zo  goed  in  het  plaatje  van  onbegrijpelijke  namen   (– die  nu  wel  logisch  te  verklaren  zijn  en  te  beschouwen  zijn  als  relicten  uit  een  onder-liggende  (historise)  taal  [ = substraat ] –) .

Maar  bedacht  moet  worden [:]   er  zijn  gradaties  in  begrijpelijkheid .

En  dat  is  dan-ook  het  eerste  vereiste  om  een   substratum  te  ( kunnen )  reconstrueren [:]   de  betreffende  plaatsen  ( plaats-namen )  moeten  wel  eerst  begrepen  worden  (- begrijpelijkheid / kennis  van  de  betekenis  van  die  plaatsen -) .

En  dat  is  vaak  geen  sine-cure ;   oftewel [:]  een  hachelijke  zaak  en  taak  //  want  men  heeft  ( in  eerste  instantie )  geen  aanknopings-punt  om  die  “onbekende  plaatsen”  [- “lees” [:]  onbegrepen  plaatsen -]  ergens  aan  te  refereren .

Tenzij  men  extra  informatie  heeft  ( van  ander-soortige  karakter )  die  je  verder  op  weg  kunnen  helpen [:]  met-name  historise  bronnen  .(- waarbij  bedacht  moet  worden ,  dat  men  daarbij  afhankelijk  is  van  de  “historie-schrijver  uit  dìè  tijd”  door  wiens  ogen  (en  mening )  jij  het  ( “zijn” )  verhaal  krijgt  aangereikt .

Niettemin   is  de  neiging  heel  sterk  aanwezig  om  van  een  (van-tevoren)  “gedefiniëerd  substratum”  uit  te  gaan  //  zonder  dat  voldoende  feiten  “boven  water  zijn  gekomen”  die  zulks  kunnen  schragen .

Zo  kunnen  we  ergens  lezen [:]

« Als  verklaring  voor  het  verschil  in  umlautvatbaarheid   [- wat  een  lelik  woord (!)  -]   tussen  west  en  oost  is  reeds  lang  de  invloed  aangenomen  van  een  substraat  van  Anglo-Fries  of  Ingweoons  karakter .   De  Anglo- Friese  tak  van  het  West-Germaans  werd  in  het  (eerste  deel  van  het)  eerste  millennium  langs  de  Noordzeekust  gesproken  en  is  verantwoordelijk  voor  een  aantal  talige  innovaties  waardoor  het  Engels  en  het  Fries  een  ander  uiterlijk  kregen  dan  het  Duits  en  Nederlands .   Zo  leidde  bij-voorbeeld  de  wegval  van  de  n  voor  de  fricatieven  s  en  th  in  het  Ingweoons  tot  Engels  mouth  en  goose  tegenover  Nederlands  mond  en  gans .   ( … ) .   Ingweoons  West-Germaans  moet  [ sic !!! ]  in  de  vroege  Middeleeuwen  langs  de  kusten  van  de  Lage  Landen  en  Noord-Duitsland  zijn  gesproken ,  heeft  de  oversteek  naar  Engeland  gemaakt ,  en  is  een  directe  voorvader  van  het  Fries . »

Hier  wordt  onder-andere  totaal  voorbij-gegaan  aan  de  “mogelijkheid”  dat  sommige  verschijnselen  ook  aan  Noor(d)se  invloeden kunnen  worden  “toe-geschreven”   (-  ja ,  ik  zeg  het  hier  neutraal -) .   Eigenlijk   is  dat  fenomeen  ( die  “mogelijkheid” )  binnen  Nederland  “weg-geschreven” ,  althans  in  de  recente  publicatie  gewijd  aan  « Spoaren  fan  it  Frysk  en  de  Friezen  yn  Noard-Hollân . »   ( It  Beaken  74  ( 2012 )  nr. 1 /2 ) .

[ → https://www.fryske-akademy.nl/kennis-en-mienskip/itbeaken/it-beaken-jiergong-74-2012/ ]

wordt  er  met  geen  woord  over  gerept  ( “aan  vuil  gemaakt” ) .

En  dat  is  toch-wel  enigszins  kwalik  //  want  het  getuigt  van  blik-vernauwing .

Zo  is  het  schrijnend  dat  A. Quak  de  viking-connexie  van  de  naam  Rorik  totaal  negeert  (bz. 92)  (- ¿ of  is  die  hem  onbekend ?  [ nee ;  dat  zal  niet  het  geval  zijn ] -) .

Als  inleiding  begint  hij  zo [:]

« Voor  de  vraag  naar  het  oorspronkelijke  Friese  karakter  van  de  provincie  Noord-Holland  kan  men  naar  de  oudste  plaats-  en  persoonsnamen  kijken . »

Maar  begint  niet  met  de  vraag [;]  ¿  waar  en  hoe  vind  ik  (oorspronkelijke)  Friese  persoons-namen  in  Noord-Holland ?

Zijn  conclusie  was  dan-ook [:]   « Het  hier  opgesomde  materiaal   – voor  zover  het  inderdaad  om  persoons-namen  gaat –   vertoont  op  zich  nauwelijks  specifiek  Friese  kenmerken .   (…) »

De  bedoeling  van  dat  congres(je)  was  toch  op  zoek  te  gaan  naar  « sporen  van  het  Fries  en  Friezen  in  Noord-Holland »  ?

¿  Is  dit  nou  wetenschap  bedrijven  ?

¿  Of  is  dit  het  gevolg  van  de  financiering  van  “het  wetenschappelijke  bedrijf  ?

O  ja ,  je  wou  het  toch  over  luttik  hebben .  (?)

( wordt  vervolgd )