(0035)   Leave a comment

Leiden  [:]  de  Leid-

Dus  op  basis  van  het  suffix  -en  en  in  analogie  met  Swieten  is  het  redelijk  plausibel ,  dat  Leiden  zijn  naam  dankt  aan  een  waterje  de  Leid-  [ geheten ] .   Daarbij  hebben  we  tot-nu-toe  verzuimd  ons  werkelijk  te  verdiepen  in  de  historise  naams-ontwikkeling   (- waarbij  ook  de  ontwikkeling  van  Leiden  tot  neder-zetting  en  als  (tot)  stad  niet  vergeten  mag  worden -) ;   en  niet  in  de  laatste  plaats [:]   welk  water  wordt  er  (dan)  bedoeld  (?) .

In  de  successie-strijd  om  (de  erfenis  en  opvolging  van)   Dirk  (VII)  [graaf]  van  Holland  [ 1203 ~ 1206 ]  (- vaak  genoemd  de  Loonse  oorlog -)   speelde  de  Burcht  van  Leiden  een  rol  als  toevluchts-oord  voor  Ada ,   enige  (overig  gebleven)  dochter  van  Dirk  VII  [ en  in  huwelijk  verbonden  met  Lodewijk  (II)  van  Loon ] .   Deze  burcht  stond  onder  beheer  van  de  burg-graaf  van  Leiden .   Mits-dien  werd  “Leiden”  in  verband  daarmee  vaker  genoemd  in  de  bronnen .   Te  dien  tijde  was  de  burcht  echter  door  de  bisschop  van  Utrecht  veroverd   (– vide  ad  annō  1204  in  de  Annales  Egmundenses   (ed.  M.  Gumbert-Hepp / JP Gumbert  [ 2007 ] ,  bz.  314 – 334 –)  [:]   venit  Leythen   ( kwam  hij  [ = de  bisschop ]  naar  Leiden ) .

De  strijd  resulteerde  in  een  arbitrale  beslissing  (- “vrede” ;  Adriaan  Kluit  noemt  het  een   sententia  arbitralis  sive  Laudum ,  een  arbitrale  uitspraak  of  lof-(prijzing)  [ in  de  zin  van  zege-vierend  recht ]  ( 1780 :  bz.  299 – 327 )  van  Filips ,  mark-graaf  ( marchio )  van  Namen ,  in  zijn  hoedanigheid  als  baljuw  van  Vlaanderen  ( 14  otober  1206 ) ,  uitgevaardigd  te  Brugge .

Daarin  komt  de  burcht  ter  sprake  als [:]   Castellum  de  Leda .   In  het-zelfde  stuk  (- de  zelfde  oorkonde  -)  wordt  de  erbij-horende  plaats  genoemd [:]

« Illinc  debet  dominus  Willelmus  ire  apud  Dordreth  et  ad  Flardinghen  et  ad  Ledam  et  ad  Harlem ,  (…) »

Naar  een  < NOM. >  omgezet   NOM. Leda .

Dat  is  aanzienlijk  anders  dan   Leythen  (!) .

Opgeschreven  in  ongeveer  dezelfde  periode (!)  ( 1200 -1250 )  en  allebij  worden  zij  als  origineel  aangemerkt .

¿ Wat  is  dan  de  reden  van  het  verschil  ?

Wetende ,  dat  de  ene  bron  in  Brugge  is  opgemaakt  en  de  andere  vermelding  voor-komt  in  een  geschied-bron   in  kroniek-vorm   ( Annales  Egmundenses ) ,   samen-gesteld   – naar  men  meent –   in  Egmond  //  zou  het  er  dus  mee  te  maken  kunnen  hebben ,  dat  in  beider  schrijf-centrum   (- de  ene  een  kanselarij  en  de  ander  een  scriptorium -)  een  andere  taal-norm  gold   (- en  van-daar  het  verschil -)  [:]   in  Brugge  een  ( neder- )frankise  en  in  Egmond  een  (frankisch-)frizoonse .

Als   betekenis  voor  het  woord  ( en  naam )  komen  we  uit  op   ( water-leiding ;  =  aqua-duct ;   een  vergraven ,  geleide  water-loop )   (- en  horend  bij  het  werk-woord   leiden -)   en  welke  in  veler-lei  variaties  voor-komt [:]   leeleiliedeleede .   Daar  hoort  een  aantekening  bij  //  want  men  heeft  niet  in  de  gaten ,  dat  er  een  wezenlijk  verschil  zit  tussen  de  typise  “frizoonse”  en  de  neder-frankise  vormen [:]  alle  diftong-achtige   “ei-”-geschreven  klanken  vinden  we  in  de  kust-streken   (– maar  ook  verder land-inwaarts –)  en  zijn  mogelijk  op  te  vatten  als  een  ingweoons  ( of  frank-frizoons )  verschijnsel   (- in  Friesland  vaak  geschreven  als   -eije- [:]   zoals   De  Leijen ,  [ dat  tot  een  meer  is  uitgegroeid ] ;   en  verder  ( bijv.)   Oude  Leij   in  Polder  De  Oude  Ley  bij  Vis-vliet  ( prov.  Groningen ) -) ;   en  verschillende  lei-en  in  Noord-Brabant (!) ,  zoals  Poppelsche  Lei .

En  het  is  daarom  waarschijnlijk  niet  toevallig  dat  de  plaatselijke  “volkse”  Leidse  uitspraak  voor  deze  stad [:]   Leie(n)  is .

Een  derde  type  bron  hebben  wij  nog  niet  erbij  betrokken .   Het  zijn  de  oorkonden  die  zijn  uitgegaan  van  de  Hollandse  graven .

¿  Hoe  noemen  zij  die  plaats  ( Leiden ) ?   En  in  wijder  verband [:]  ¿  wat  was  hun  binding  met  deze  plaats ?

 In  een  gift[-brief]  aan  de  abdij  van  Rijns-burg  van  graaf  Dirk  (VII)  en  Aleida  komt  de  plaats  Leiden  voor  als  plaats  waar  (- in  de  buurt (!) [:]   apud  [:]   (na)bij -)   de  oor-konde  werd  opgemaakt [:]   Datum  apud  Leythen .   Vanaf  dan  is  de  spelling  met  -ey-  eeuwen-lang  de  gebruikelike  //  terwijl  de   -th-   al  spoedig  in   -d-   verandert  (- tot-op  de  dag  van  van-daag -) .   Een  enkele  keer  nà  1200  vinden  we  in-plaats   -ey-   ook-welles   -ei- .   Hoewel  interessant  om  die  hier  aan  te  halen  //  sla  ik  hen  over  om  direkt  een  sprong  [ achter-waarts ]  in  de  tijd  te  maken [:]  op  munten  die  (- op  de  burcht [?] -)  te  Leiden  zijn  geslagen  ten-tijde  van  graaf  Floris  ( I )  ( † 1061 )  komt  de  plaats(-naam)  als   Leitheri[c]burch  ( “Leider-burch[t]” )  voor .   Graag  zou  ik  hier  wat  meer  info  willen  geven  over  de  twee  munten  met  dit  opschrift  ( “legenda” )  die  in  Rusland (!)  zijn  gevonden  //  maar  meer  dan  de  plaatsen  waar  zij  gevonden  zijn  (- Wigmjaz (?)  [ 1934 ]  en  Kolgolema  [1960 ] -)  kan  ik  er  niet  over  mee-delen .

Natuurlijk  ga  je  je  dan  af-vragen [:]   ¿  wat  was  dan  de  handels-betrekking  tussen  beide  streken ?   Of  is  het  puur  toeval  (?)  dat  zij  daar  gevonden  zijn .

Hoe-dan-ook  ( what-ever )  de  spelling  met  -ei-  en  -th-  zullen  tot  een  ouder  taal-stadium  behoren  dan  die  met  -ey-  en  -d- .

Dit  is  in  overeenstemming  met  de  schrijf-wijze   Leithon   voor  drie  (!)  verschillende  locaties  die  genoemd  worden  in  de  lijst  van  bezittingen  die  aan  de  St.-Maartens-kerk  ( te  Utrecht )  hebben  toebehoord [:]

« In  prima  leithon    ii    in  secun[-]da    i    intertia  ⦁    »

Hier  treffen  we  drie  plaatsen  aan  die  in  hun  naam  (- vanwege  -on  [ =  oudere  datief-pluralis–vorm  voor  -en ] -)   verwijzen  naar  hun  ligging [:]   aan  [een  water]  (de)   NOM. * Leitha .   Concluderend  [:]  dus  tòch  een  verwijzende  naam  naar  een  water  (!) .

Het  verschil  in  spelling  ( niet   NOM. Leda ,  zoals  genoemd  in  het  vredes-verdrag  gesloten  te  Brugge  in  1206  //  NOM. * Leitha )   moeten  wij  dus  toeschrijven  aan  het  [frank]-frizoons .

Het  betreft  dus  ook  èèn  specifiek  [ bij  name  genoemd ]  water (!) ;  en  niet  specifiek  doelt  op  de  vereniging  van  kanalen  (- zoals  prof.  Kern  dacht  [ van-wege  de  datief-pluralis–uitgang ]  -) .

Al-met-al  komen  we  met  deze  exercitie  redelijk  in  de  buurt  van  Matthias’  de  Vries  ( 1820 ~ 1892 ) mening  (- die  niet  ingaat  op  het  verschil  tussen  leda  en  leitha -)  [:]

« De  oudste  vorm  van  den  naam  moet  Leitha  geweest  zijn .   LeithonLeithenLeiden  is  daarvan  de  derde  naamval .   (…)  Leithaleide  was  dus  zooveel  als  (water)leidingvaartkanaal ,  in  dezelfde  toepassing  als  angels.  lâdu ,  dat  geheel  aan  ons  leide  beantwoordt  en  werkelijk  in  den  zin  van  kanaal  gebruikt  werd  (…) .   Leide  was  dus  de  natuurlijke  benaming  van  een  water ,  eene  vaart .   (…) »

¿  En  waar  leidt  dit  toe  ?

Nog   niet  naar  welk  ( specifieke )  water-leiding  er  nu  precies  bedoeld  werd  met  die  verwijzende  naam  Leiden .

¿  Welke  Lei(d)en  dan  ?

( wordt  vervolgd )

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: