Archive for December 2014

(0007)   Leave a comment

De  water-toren  van  Luzern  =  ¿  luzern  (de  lantaarn)  van  Luzern  ?

 

Deze  vraag  blijft  hier  onbeantwoord .

Als  (de  naam)  Luzèrn  verwijst  naar  een  licht-baken  (lantaarn)  //  komt  deze  “water-toren”  daarvoor  in  aanmerking .

Het  is  geen  water-toren  zoals  wij  die  kennen  (- ter  opslag  van  water  ten  behoeve  van  de  water-voorziening  van  een  omliggend  gebied -)  //  maar  een  toren  die  in  het  water  staat ;  oftewel  een  “in-water–toren“.

Of  deze  in  de  historie  inderdaad  (oorspronkelijk)  lucerna  heette  //  is  mij  niet  bekend .

JJ  Egli  (1872)  suggereert  dat  dit  mogelijk  wel  het  geval  is  geweest  //  maar  bronnen  blijven  ongenoemd .   In  het  lexicon  voor  zwitserse  gemeente-namen  (2005)  wordt  in  het  geheel  niet  op  gewezen  dat  deze  in-water–toren  wel-’ns  de  “lantaarn”  (lucerna)  zou  kunnen  wezen ,  waar  de  naam  [Luzern]  (mogelijk)  op  doelt .   Er  staat  slechts ,  dat  er  sagen  zijn  sinds  de  middel-eeuwen  die  in-origine  door  de  monniken  van  het  luzerner  klooster  zijn  gepropageerd ,  waarin  lucerna   als  (« leuchte »)  wordt  geïnterpreteerd .   De  eventuele  connexie  met  de  “in-water–toren”  (Wasserturm)  blijft  onvermeld .   Evenals  dit  het  geval  is  op  [:]

[ → http://de.wikipedia.org/wiki/Wasserturm_Luzern ]

Van  alle  functies  die  dit  gebouw  gehad  heeft  //  komt  vuur-toren  of  licht-baken  niet  voor .

¿  Dus  het  was  ook  geen  ( / nooit  een )  licht-baken / vuur-toren ?

Posted December 24, 2014 by arvteg in Uncategorized

(0006)   Leave a comment

J o h a n n   J a k o b   E g l i   ( 1825 ~ 1896 )

 

Als  men  zich  met  de  historie  van  een  plaats-naam  bezig-houdt  //  moet  men  zich  (wel)  bedenken ,  dat  men  niet  de  eerste  is  die  dat  doet .   Er  is  een  rijke  literatuur  op  dat  terrein  voorradig  en  “de  eigen  mening”  zou  best  wel-eens  eerder  bedacht  kunnen  zijn .  Van  die  literatuur kennis  te  nemen  is  daarom  zeer  aanbevolen .

Tegelijk  doet  men  er  verstandig  aan  er  kritisch  naar  te  kijken  (en  te  lezen) .   Daarbij  onder-andere  bedenkende  [:]  wat  er  allemaal  voor  nieuwe  inzichten  ontstaan  zijn ,  waardoor  die  kennis  gedateerd  kan  zijn  [geworden]  of  juist  niet .   Die  “waarde-beoordeling”  is  zo  eenvoudig  nog  niet  en  is  sterk  afhankelijk  van  de  eigen  kennis  die  men  in  huis  heeft .

Een  zwitser  die  een  hele  verzameling  van  verklaarde  geografise  namen  bij-èèn  heeft  gebracht  (geharkt) ,  is   Johann  Jakob  Egli   in  zijn   • Nomina  Geographica .   Versuch  einer  allgemeinen  geographischen  Onomatologie .   [ Leipzig :  Friedrich  Brandstetter .  1872 ] .

Daarin  vindt  men  een  lexicon  tezamen  met  etymologise  verklaringen  voor  mèèr  dan  17 000  namen .   Dat  is  een  aardig  beginnetje .

Zijn  bedoeling  was  vanuit  die  verzameling  te  komen  tot  een  “algemene  geografise   onomatologie” .

Zo’n  speciaal  woord  (onomatologie)  vraagt  natuurlijk  om  een  verklaring  //  want  (naar  ik  aanneem)  had  hij  daarmee  een  speciale   bedoeling .   [ Dat  is  iets  voor  later ] .

[ → https://archive.org/details/nominageographic00egli ]

[ → https://ia600605.us.archive.org/3/items/nominageographic00egli/nominageographic00egli.pdf ]

[ → http://de.wikipedia.org/wiki/Johann_Jakob_Egli ]

Het  lexikon  begint  vanaf  bz. 284 +  1 ;  dus  bz. 285 .   Vanaf  daar  wordt  er  een  nieuwe  start  gemaakt  bij  de  bladzij-nummering .

Dit  “deel  II”  geef  ik  als  volgt  aan :   bz. ( I  +  337 )  =  bz. 337  nà  het  eerste  deel .

Daar  kan  men  lezen  over  (Luzern ) .

[– Het  staat  tussen  haakjes  (Luzern)  //  omdat  hij  deze  naam  niet  in  zijn  analyse  verwerkt  heeft  (- welke  hij  in  deel  I  behandelt -)  –] .

Hij  beschouwt  de  etymologie  voor  deze naam  als  (vrij-vertaald)  ondoorzichtig  (unsicher)  //  echter [:]   wijst  er  wel  op ,  dat  de  “water-toren”  van  deze  plaats  als  licht-baken  (voor  de  scheep-vaart)  zou  hebben  gediend  ( lucerna  =  leucht-thurm ) .

¿ Wat  is  dan  de  vooruitgang  in  kennis  die  zwiters  hebben  vergaard  ( “geboekt” )  tussen  1872  en  2005  (treffens  Luzèrn) ?

Posted December 21, 2014 by arvteg in Uncategorized

(0005)   Leave a comment

L u z e r n :  ¿  welk  object  ?

 

//  want  men  moet  ook  weten ,  welk  “object”  “met  de  naam  bedoeld  wordt” .   ¿ Wat  bedoelt  de  naam  aan  te  duiden ? .

In  de  huidige  tijd  is  dat  natuurlijk  een  andere  dan  toen  de  naam  “voor  het  eerst”  gebruikt  werd / in  omloop  gebracht  werd .

Neerlandici  noemen  dat  meestal  het  denotatum ,  waarmee  bedoeld  wordt :   

(hetgene  dat  [door  die  naam]  aangeduid  wordt ) .

Ik  hou  het  liever  op  het  referent ,  of  (misschien  beter : )  het  referentie-object ,  nl.  dat  item  waar  de  naam  naar  verwijst .

En  dat  is  en  vergt  vaak  een  eigen  onderzoek  op-zich .

Voor  Luzern   – als  men  uitgaat  van  een  betekenis  als  (lantaarn ) –   ligt  het  voor  de  hand  te  denken  aan  een  toren ,  waarop  een  vuur  kon  worden  aangestoken ,  waarmee  vissers  die  nog  in  het  donker  op  de  Vierwaldstätter-see  verbleven  //  hun  thuis-haven  konden  terug-vinden ,  waarbij  het  licht  voor  hen  als  een  richt-snoer  diende .

Een  zeer  “verklaarbare”  als-ook  nuttige  en  ter-zake-doende  naam !

Maar  daarmee  hebben  we  de  naam  nog  niet  opgelost  //  want  men  zal  dat  lichtende  referentie-object  dan-ook  moeten  aanwijzen .   En  bovendien  vervolgens  aannemelijk  moeten  maken ,  dat  dat  object  “naamgevend”  is  geworden  als  naam  voor  de  gehele  nederzetting .

Dat  is  misschien  iets  voor  later .

Zoals-gezegd :  het  “officiële  zwitserse “  standpunt  laat  die  verklaring  varen  en  zij  zien  Luzern  niet  als  een  lichtend  voorbeeld  voor  hoe  men  tot  een  juiste  naams-verklaring  moet  komen .

Posted December 14, 2014 by arvteg in Uncategorized

(0004)   Leave a comment

L u z e r n

[over]  de  waarde  van  “eerste-vermelding”

 

De  vermoedelijke  reden  waarom  de  auteur s van  dit  lemma / tref-woord  (- Andres  Kristol  en  Gabrielle  Schmid -)  die  “ouwer-wetse”  verklaring  afwijzen   – maar  dit  niet  zo  nadrukkelijk  vermelden –   //  is ,  dat  de  oudste  optekening  voor  de  plaats  Luzern  [840]  monasterium  Luciaria  luidt  (- en  huns  inziens  een  betrouwbare  vermelding  is -) .

Inderdaad  geldt  als  algemeen  aanvaard  principe  (- onder  naam-kundigen -) ,  dat  men  voor  (juiste)  naams-verklaringen  dient  uit  te  gaan  van  de  oudst-kenbare  vermelding  voor  deze  of  gene  plaats .

Maar  deze  regel  geldt  niet  zondermeer  en  er  zijn  vele  adders  (onder  het  gras) ;  oftewel  caveat-s  (- pas op (!) ’s / kijk-uit ’s -) :

//  want  ¿  hoe  betrouwbaar  is  die  vermelding ?

In  het  lijstje  met  optekeningen  staan  als  eerste  9  (negen)  vermeld :

801-900 (± 1200)  ad  monasterium  Lucernense

801-900 (±1200)  ad  Lucernense  monasterium

840  monasterium  Luciaria

853 (12-de eeuw)  in  quodam  loco ,  qui  Lucerna  ex  antiquitate  est  dictus

[ca.] 1160 (14-de eeuw)  ecclesie  de  Lucerna

1178  plebaniam ,  quam  …  Lucerne  optinuerant

1210  Acta  apud  Lucernam

1210 (kopie) in  loco ,  qui  dicitur  Luceria

1213  Acta  sunt  hec  in  Lucerna

Het  jaar-tal  dat  (…)  [tussen  haakjes]  staat  //  geeft  aan ,  dat  het  om  een  kopie  gaat  uit  zulks  jaar  (- dat  tussen  haakjes  staat -) .

Of  die  vermelding  uit  840  werkelijk  een  originele  oorkonde  betreft  //  lijkt  mij  hoogst  twijfel-achtig .   Met  name  ook  //  omdat  (bijna)  alle  overige  namen  standaard  Lucerna  hebben ,  of  een  variatie  daarop  (- waarbij  de  originelen  uit  1210  en  1213  wat  mij  betreft  even  waarden-vol  zijn  //  omdat  zij  geoorkond  zijn  in  of  nabij  de  stad  zelf -) .

Èn -bovendien  de  4-de  vermelde  (kopie  uit  12-de eeuw)  uitdrukkelijk  zegt ,  dat  de  plaats  al  sinds  oudheid  ( ex  antiquitateLucerna  wordt  genoemd .

Het  lijkt  mij  dus  aan  weinig  twijfel  onderhevig ,  dat  wij  als  oudst-kenbare  (en  bereikbare)  staat-van-vermelding  ons  hebben  te  baseren  op  Lucerna .

Maar  daarmee  hebben  wij  “de  naam  nog  niet  opgelost” .

(wordt  vervolgd)

Posted December 14, 2014 by arvteg in Uncategorized

(0003)   Leave a comment

L u z e r n

 

Daarin  staat  dat  er geen  zekerheid  is  over  de  betekenis  van  die  naam  (bz. 558) :

« Der  Name  Luzern  ist  nicht  sicher  gedeutet . »

en  voegen  dan  “hun  eigen  betekenis”  eraan  toe ;  de  naam  zou  afgeleid  zijn  van :

lat.  lucius  (snoek) .  +  -aria ,  een  verzamel-suffix  waarmee  uitgedrukt  wordt ,  dat  het  om  een  (relatief)  grote  hoeveelheid  gaat .

Deze  verklaring  is  weinig  logisch ,  gegeven  het  feit  dat  we  hier  te  maken  hebben  met  een  plaats-naam .   Men  zou  nu  eigenlijk  ook  moeten  aangeven ,  hoe  die  naam  uit  het  water  op  het  droge  is  gesprongen ;  (- en  dus  ook ,  dat  die  naam  aan  enig  water  aldaar  was  gegeven -) .

Niettemin  erkennen  de  schrijvers  van  dit  lemma  wel ,  dat  “van  ouds-her”  door  menig-èèn  een  verband  met   “lantaarn”  wordt  voorgestaan ;  tot-op  de  dag-van-vandaag .

« Die  Deutung  des  Namens  als  «Leuchte»  oder  «Leuchtenstadt»  behauptete  sich  [darum]  bis  in  die  jüngste  Zeit . »

(wordt  vervolgd)

Posted December 13, 2014 by arvteg in Uncategorized

(0002)   Leave a comment

L u z e r n

 

En  als  eerste  zal  ik  een  plaats  behandelen  uit  het  land ,  waar  ik  geboren  ben  //  maar  waarvan  ik  de  “plaatselijke  taal”   – het  schwyzer-dütsch –   (- een  conglomeraat  van  verschillende  dialecten  die  onderling  veel  overeenkomsten  met  elkaar  vertonen -)  niet  heb  leren  spreken  (- doch  op  latere  leeftijd  wel  enige  kennis  van  heb  opgedaan -) .

De  naam-in-onderzoek  (- in kwestie -)  is   L u z e r n .

Iets  typisch  “zwitsers”  aan  die  naam  is ,  dat  de  klem-toon  op  de  2-de  letter-greep  valt :   L u – z e r n ;

net-zoals  bij  ons :  l a n – t aa r n .

En  het  is  niet  voor  niks  dat  ik  dit  nederlandse  woord  erbij  haal  //  want  dat  woord  geeft  meteen  ook  de  (juiste)  betekenis ,  die  mijns  inziens  die  (plaaats-)naam  heeft :

luzern  (:)  lantaarn  =  (lantaarn) .

Maar  sla  je  het  Lexikon  der  schweizerischen  Gemeindenamen  /  Dictionnaire  toponymique  des  communes  suisses  /  Dizionario  toponomastrico  del  comuni  svizzeri  (2005)  op  //  dan  krijg  je  een  hele  andere  verklaring  te  lezen .

(wordt  vervolgd)

Posted December 13, 2014 by arvteg in Uncategorized

(0001)   Leave a comment

Namen  Natuurlijk  (!)

 

Een degelijke inleiding op het etymologiseren van geografise namen (- voor plaatsen , rivieren , bergen , &c. -) ontbreekt algeheel.

We  mogen  de  heren  G.  van  Berkel  en  K.  Samplonius  dankbaar  zijn  voor  hun  “bijeen-geharkte”  materiaal  waaruit  zij  hun  Plaatsnamenboek  (1989 ;  en  latere  edities)  hebben  samengesteld  //  er  zit  ook  veel  ondeugdelijk  materiaal  tussen .   Dat  ligt  niet  zozeer  aan  hun  ijverig  verzamelen ,  als-wel  aan  het  povere  [kennis-]nivo  van  dit  (ondergewaardeerde  en  onbegrepen)  vakgebied  en  meer  algemeen  zelfs  ook  aan  het  “vergelijkbare”  nivo  van  de  historise  (vergelijkende)  taalkunde .

Het  is  ronduit  bedroevend ;  en  (in  dat  opzicht)  zo-ook  hun/het  resultaat .

Het  is  nu  algemeen  standaard  de  “oudste  vormen”  van  een  plaats-naam  te  achter-halen  en  daarop  zijn  etymologie  te  baseren .   Dat  is  echter  slechts  een  zeer  schamele  basis  om  een  etymologie  op  te  baseren .   Men  moet  namelijk  ook  zijn  bron  “waarderen”  (- in  [minimaal]  5  betekenissen -) :

⦁    ¿  wie  schreef  het  (neer)  ?   (- ¿ en  voor  wie ? -)

⦁    ¿  is  de  optekening  origineel  /  authentiek  ?

⦁    ¿  in  welke  taal  is  de  naam  opgetekend  ?

⦁    ¿  op  welk  object  (“plaats”)  heeft  de  naam  betrekking  ?

⦁    ¿  begrijp  ik  de  taal  waarin  die  naam  geschreven  [staat]  wel  goed  ? ;   ¿  begrijp  ik  ook  de  context  waarin  die  naam  optreedt  ?

Het  is  gebruikelijk  binnen  de  nederlandse  taalkunde  het  “frieze  element”  in  geografise  namen  in  onder  andere  Holland  te  veronachtzamen  of  zelfs  te  ontkennen .   ¿  Is  het  u  ooit  opgevallen  dat  wij  van  Nij-megen  spreken   in-plaats  Nieuw-megen  ?   Merk  hierbij  op  :   ik  beweer  niet  dat  Nijmegen  een  friese  naam  is  //  maar  zij  draagt  wel  een  fries element  in  zich :   nij  =  nieuw.

Maar   − zult  u  misschien  denken −   ¿  in  Nijmegen  waren  toch  geen  Friezen  woonachtig  ?  ¿  Hoe  kan  dat   (: een frieze naam)  ?   Deze  vraag  behandel  ik  hier  [nu]  niet  //  maar  wil  er  wel  op  wijzen ,  dat  hoe  een  taal  vast-gelegd  is  in  schrift ,  invloed  heeft  op  haar  latere  verschijnings-vorm  (codificatie)   (- waarmee  ik  overigens  niet  wil  suggereren  dat  er  geen  “friezen”  in  Nijmegen  gewoond  zouden  (kunnen)  hebben  en  betrokken  waren  in  de  naam-geving -)   (- en  men  bedenke :   een  “traditie”  kan  ooit  eens  doorbroken  zijn  geweest  -) .

Voorts  dient  men  te  weten ,  dat  ik  in-plaats  van  het  begrip  “fries”  de  term  “friezoons”  (frizoons)  hanteer  overeenkomstig  het  middeleeuws-latijnse  gebruik   (- de  “Friezen”  in  de  Annales  Egmundenses  (uitgave  2007)  heten  daarin   niet Friezen ,  maar  Friesonen  /  Frizonen  (!)   (- zo  bij-voorbeeld -) :

« Anno.M.c.lv.  Fresones  de  drechterne  fines  comitatus  Holtlandenis  invadentes.  villas  quasdam  exusserunt .   unde  procedentes  ad  villam  quę  saden  dicitur  pervenerunt . »

in  vertaling  van  M  Gumbert-Hepp  en  JP  Gumbert  (bz. 220-221) :

« In  het  jaar  1155  zijn  de  Friezen  van  Drechterland  het  gebied  van  het  graafschap  Holland  binnengevallen  en  zij  hebben  een  paar  dorpen  in  de  as  gelegd ,  vandaar  gingen  zij  verder  en  bereikten  de  plaats  Saden  geheten . »

In  hun  noot  bij  Saden  schrijven  zij :

« Zaanden ,  verdwenen  dorp  ten  zuiden  van  Zaandam . »

Ik  vertaal  daaren-tegen  Fresones  liever  met  Friesonen  /  Frizonen ,  aangezien  deze  vorm  dichter  bij  het  origineel  staat ;   Frisiæ  zijn  de  “echte”  Friezen  uit  de  romeinse  periode .

Een  speciaal  probleem  in  de  kust-regio  (- maar  niet  alleen  dààr -)  is  dat  het  landschap  grote  veranderingen  heeft  ondergaan .   De  continuïteit  van  bewoning  wordt  niet  door  de  overlevering  van  een  bepaalde  naam  bewezen ,  maar  door  de   combinatie   van  “permanente”  bewoning  en  de  continuïteit  in  naamgeving  voor  die  plaats .

Deze  “drassige  bodem/ondergrond”  voor  het  verklaren  van  geografise  namen  geldt  met  name  voor  water-lopen  die   – in  natuurlijke  omgeving −   “zomaar”  hun  bedding  konden  verleggen .   Plaats-namen  die  in  hun  naam  naar  een  rivier  verwijzen ,  dienen  derhalve  extra  omzichtig  behandeld  te  worden .

Als  ik  een  verklaring  tegen-kom  die  naar  mijn  mening  “goed”  (deugdelijk)  is  //  zal  ik  ernaar  verwijzen  met  een  koppe(l)-link   (- dat  scheelt  werk ,  hoop  ik -) ;   (- maar  ook  als  ik   denk  dat  er  “niet  zo  handige”  (domme)  dingen  staan :   om  er  van  te  leren -).

Posted December 12, 2014 by arvteg in Uncategorized